8 januari 1982, jaargang 26, nummer 1
Artikel 013744
Boekbespreking Opdat geen onschuldig bloed vergoten worde P.J. van Kampen P. H. Hallie - Opdat geen onschuldig bloed vergoten worde - 1981 - Kok, Kampen 232 blz. - Prijs f 29,50.

Ver naar het Zuiden van Frankrijk ligt 't dorpje Le Chambon sur Lignon.Vanouds is het een centrum van Frans Protestantisme; heel wat heeft zich in die streek afgespeeld. In de Tweede Wereldoorlog was dit dorp echter ook een bolwerk van verzet tegen de plannen van de regering van Maarschalk Petain in Vichy, en later van de nazi's, om Joden te deporteren en te vernietigen. Door een veelal consequent volgehouden houding van geweldloosheid wist een groot deel van de dorpelingen die plannen grotendeels te dwarsbomen.
Philip Hallie, een Amerikaanse Jood, schreef een boek over Le Chambon en met name over het predikantengezin van André en Magda Trocmé, de ziel van het verzet. De vertaling van het boek is van Dr. Matter, die te onzent meerdere boeken over Kerk en Jodendom geschreven heeft.
Het relaas geeft ons een indruk van de moed, de zelfbeheersing en offerbereidheid van de Trocmé's en hun vrienden. Later is die moed ook erkend, toen in de tuin van Yad Vashem, het grote museum van de "holocaust" in Jeruzalem, een boom ter nagedachtenis aan Trocmé geplant werd. Aandacht wordt in het boek vooral ook gevraagd voor het consequent geweldloze van Trocmé's houding; kennelijk voelt de schrijver zich op dit punt met hem verwant en bewondert hij deze inzet. Hoe kostbaar en bijzonder deze bewondering van een Jood voor een Franse Protestant ook zijn mag, ze neemt daarmee een aantal feilen van het boek niet weg. Hallie is geen Protestant, hij is ook geen Europeaan en hij is, eerlijk gezegd, ook geen groot verteller. Dat onbekend zijn met het Protestantisme uit zich in uitlatingen over b.v. de Darbisten (nu spreken we meestal liever van de Vergadering der Gelovigen). Wàt te denken van uitspraken als "Omdat ze geloofden dat alleen darbisten in de hemel komen, hadden deze mensen medelijden met de anderen"? Of: "de darbisten zijn niet zulke praters...en daarna weer een darbistisch stilzwijgen"? (alles op pag. 84). Curieus ook om te lezen dat een van de Trocmé's-projekten onder andere door "de Wereldraad van Kerken" gesteund werd (waarlijk wonderbaarlijke steun, wanneer men beseft dat de Wereldraad pas na de oorlog is opgericht... - pag. 155). Meer zulke dingen zouden te noemen zijn, die deze lezer althans geprikkeld hebben - niet exact omschreven, wat onbenullig, of soms ook, niet-bekend met Europese toestanden.

Spijtiger echter is het dat door de verteltrant de vorming van een juist beeld niet altijd bevorderd wordt. Een andere ordening van de gegevens, een stringenter vasthouden aan chronologische opbouwen een minder beklemtonen van de door de schrijver zo bewonderde geweldloosheid hadden het verhaal ten goede kunnen komen. Het had er niet alleen spannender mee kunnen worden, maar ook meer geschikt voor Europese ogen.
Dat is jammer, omdat het verhaal van de Trocmé's (nogmaals zeg ik het) best boeiend en aangrijpend is. Bovendien, wie wéét iets van het Franse verzet, of het Christelijk verzet in andere landen? Waar Vinden we ook Joden die een speciale studie hebben gemaakt van een protestantse enclave in rooms-katholiek Frankrijk? Het boek had sterker kunnen zijn, dat staat voor mij buiten kijf. Niettemin zou ik, als ik ooit in de buurt kom, graag een kijkje gaan nemen in dit Le Chambon. Dan ga ik echter wel proberen meer gegevens te vinden dan in dit boek tot me komt.
2007-2014 Persvereniging Opbouw