5 december 2008, jaargang 52, nummer 24
Artikel 001515
Dorothy Sayers (1893-1957) Dorothy Sayers over haar opwindende Heer P.J. van Kampen Dorothy Sayers past niet moeiteloos in een rijtje 'christelijke heiligen'. Daarvoor was haar leven en haar persoonlijkheid veel te weerbarstig. Ze is tijdens haar leven lang niet altijd begrepen. Er waren er ook stellig velen die haar niet mochten of haar scherpe tong en bruusk optreden vreesden. Of haar om levensbeschouwelijke redenen graag een toontje lager hoorden zingen.

Dorothy Sayers (1893-1957).
Met haar gebruikelijke elan, levendigheid en durf, had ze echter ook vele vrienden en vriendinnen. Er zijn er die decennia naar haar dood gezegd hebben haar nog te missen. Als zij er was, was de kamer vol. Alles aan haar was groot, inclusief fouten en tekortkomingen en dat wist ze zelf ook terdege. Ze zou in elk gezelschap opvallen met haar hoekigheid en halsstarrigheid in discussie, sterk toenemende gewicht en corpulentie, haar toenemend mannelijke dracht. Aan het einde van haar leven droeg ze graag grote mannenschoenen, rookte ze in het openbaar sigaren, en dronk ze stevig. Maar, zegt haar biograaf: tot in al haar vezels was ze 'hetero'. Met haar dun wordende haar en haar excentrieke gedrag stootte ze mensen af, maar trok ze weer anderen aan. In studentenkring hield ze luisteraars urenlang ademloos aan haar lippen gekluisterd. Ze was genereus tegenover vrienden en ook zeer gul naar door haar goed geachte doelen en instanties. Militante trouw aan haar vrienden kenmerkte haar. Juist die eigenschap is bij intimi het meest geliefd gebleven, ook zo lang na haar dood.

Jeugd
Dorothy Leigh Sayers was enig kind en had ouders die al niet zo jong meer waren. Haar geboortestad Oxford zou haar leven en levensgevoel beheersen. Haar vader Henry Sayers was Anglicaans dominee die allerlei onderwijstaken had. Moeder Helen Leigh was in een advocatengezin opgegroeid. Ze had niet veel formele opleiding en was grotendeels autodidact. Ze was een aantrekkelijke en levendige vrouw die bepaald veel invloed op haar dochter heeft gehad.
Toen Dorothy vier was, vertrok het gezin uit Oxford. Vader had genoeg van zijn onderwijstaken en wilde graag de parochie in. Bluntishamcum- Earith was een gehucht in Oost Engeland. Zo plat als ons land, met ven en veen, plas en moeras. Het beroemdste en knapste detectiveroman van Dorothy Sayers, The Nine Tailors uit 1934, speelt in een dorp als Bluntisham. De hoofdpersoon in het boek is een predikant die met zijn door-en-door-goede vrouw aantrekkelijk een christelijke levensstijl laat zien. Het echtpaar is stellig gemodelleerd naar haar ouders.

Bezeten van taal
De jonge Dorothy, wat verwend, maar ook eenzaam, was hoogbegaafd en vroegwijs. Ze was bezeten van taal en ervoer de kracht van de klank en kleur lang voordat ze exacte betekenis van woorden leerde kennen. Al vroeg ontwikkelde ze zich tot een bezeten lezer. Het waren vooral de meer bloederige en gruwelijke passages in sprookjes en romans als Robinson Crusoe die haar het meest bekoorden. Ook bij de kerkliederen waren het de stevige, militante, niet de zoete, sentimentele. Later heeft ze het bestaan om luid zingend de High Street in Oxford af te lopen: 'Fling wide the gates, for the Saviour waits'. Ze trok zich van veel dingen niets aan!
Toen Dorothy vier was kon ze lezen. Ruim voor haar twaalfde was ze 'fluent' in Latijn, Frans en Duits. Ze was nog maar net zes, toen haar vader op een dag de kinderkamer binnenkwam met een grammatica Latijn: 'Ik denk, schatje, dat je nu oud genoeg bent om Latijn te leren', zei hij.
Dat doet ze en ze leert die talen grondig. Haar docenten waren verbaasd en enthousiast, bij haar klasgenotes lag ze eruit. Misschien zou ze daardoor haar geloof hebben verlo ren, ware het niet dat ze Chesterton ontdekte, voor wie het geloof 'een swingend avontuur' was. Na haar studie aan een meisjesschool gaat ze naar Oxford, in de relatief onbezorgde vooroorlogse jaren. Ze studeert met lof af. Alleen was het in die tijd nog niet gewoon om meisjes een academische graad toe te kennen. Die kreeg ze daarom pas een paar jaar na de oorlog.

Boeiende mensen
In Oxford werkt ze bij de beroemde uitgeverij Blackwell waar ze het ambacht leert en poëzie publiceert. Later gaat ze bij een reclamebureau werken en ontwikkelt in die hoedanigheid in de jaren '20 en '30 enkele buitengewoon succesrijke campagnes. In die tijd schrijft ze haar twaalf detectiveromans. In deze romans heeft Lord Peter Wimsey de hoofdrol, in zijn speurderswerk bijgestaan door zijn trouwe butler Bunter. In deze detectives gaat het natuurlijk vooral om het vinden van de waarheid en het bestraffen van het kwaad. Voor Lord Peter Wimsey en de zijnen lijdt het niet de minste twijfel dat misdaad kwaad is en dient te worden bestraft. In die tijd stond op moord nog de galg. Zo gaat het om bijna 'de allerlaatste dingen' in deze romans. Eén van de figuren zegt terecht: 'In detectiveverhalen overwint de deugd altijd. Ze zijn de zuiverste literatuur die we kennen'.
Impliciet ademen deze romans een christelijke sfeer. Qua zicht op de dingen en qua gedrag van de hoofdpersonen. Men moet dat gegeven echter ook weer niet overtrekken. In die cultuur en in die tijd kwam dat immers nog veel voor. Er zijn talloze toespelingen op de klassieken en de Bijbel. Als de adellijke detective en zijn butler een buitengewoon lelijk oorlogsmonument zien, waaruit onder andere water gutst, zegt Lord Peter: 'Ik zou dat monument graag Meriba noemen'. Zijn trouwe butler Bunter zegt zonder aarzelen: 'Ja, mijn Heer. De wateren van twist. Bijzonder toepasselijk, mijn Heer. Er is inderdaad niets harmonieus aan'. Meer voorbeelden zijn heel gemakkelijk te vinden.

Grote faam
Sayers' faam als apologete rust echter nauwelijks op haar waanzinnig populair geworden detectives. Ze schreef veel meer, omdat ze dat niet laten kon. Ze is ook één van de grote briefschrijvers van de 20e eeuw, met een productie van duizenden, vaak onderhoudende brieven. Haar apologetische werk bestaat uit bundels met veel christelijke thema's: Unpopular Opinions en Creed or Chaos. Meer nog dan deze bundels is The Man born to be King, een serie 'radiospelen' over het leven van Christus, die een enorme bijdrage geleverd heeft aan de bekendheid van het christelijk geloof bij de spreekwoordelijke 'man in the street'.
Dat geldt ook voor andere stukken die ze schreef. En het geldt ook voor haar artikelen die merkwaardigerwijs in ons land zijn uitgekomen bij de uitgeverij Vrij Nederland. Ze schreef ook toneelstukken, vertaalde werk en was litarir zeer ijverig en alomtegenwoordig. Haar lijfspreuk was: 'Christian work is good work well done' (oftewel: 'Christelijk werk is goed werk dat goed wordt gedaan').

De Christus: een opwindende Man Tot slot een citaat uit haar spreken over Christus waaruit alle weerbarstigheid en vroomheid die Dorothy L.Sayers eigen waren mag blijken: 'De mensen die Christus gehangen hebben - de billijkheid dwingt ons dit te erkennen - hebben Hem er nooit van beschuldigd dat Hij een vervelend mens was. Integendeel, zij vonden Hem te dynamisch om ongevaarlijk te zijn. Het werd aan latere generaties overgelaten om deze verpletterende persoonlijkheid in de watten te paken en Hem te omringen met een sfeer van verveling. Wij hebben op doelmatige manier de klauwen van de Leeuw van Juda bijgeknipt, hem het certificaat van 'zachtmoedigheid en ootmoed' gegeven en Hem aanbevolen als troeteldier voor bleke predikanten en vrome oude dames. Op degenen die Hem gekend hebben heeft Hij echter nooit de indruk gemaakt van een bleke schimmige figuur; zij verwierpen Hem als een gevaarlijke stokebrand. Hij was beslist geen vervelende man tijdens zijn mens zijn, en indien Hij God is, kan God al evenmin vervelend zijn.'

Drs. Pieter van Kampen is predikant van de NGK in Vlaardingen.
2007-2014 Persvereniging Opbouw