19 juli 1974, jaargang 18, nummer 26
Artikel 017814
Persschouw Over "De Jelburg" en "De Nijenburgh" C.VEENHOF Er zijn aan het schrijven in een krant ook onaangename kanten.
Eén ervan is dat je soms over dingen moet schrijven waarover je liefst zou hebben gezwegen.
Het betreft b.v. mensen die je overigens zeer waardeert. Of zaken die je het liefst maar over het hoofd zou willen zien.
Maar - àls je nu eenmaal in een krant schrijft heb je een bepaalde verantwoordelijkheid. Je bent niet meer "vrij" in de keus van de kwesties die je aansnijdt. Je moet als je van oordeel bent dat iets schadelijk is voor het leven van de kerk; of van de christenen, dat signaleren. Je mag je dan niet door sympathie voor personen of instituten daarvan laten afhouden.
Zoals onze geregelde lezers weten heb ik in de voorbije maanden nog al eens geschreven over het kommunisme. Dat komt omdat ik me in de laatste jaren heb bezig gehouden met de werken van Lenin. Speciaal met wat hij schrijft over de taktiek van de kommunisten en de kommunistische partijen in democratisch geregeerde landen.
Tot mijn verbijstering bemerkte ik daaruit dat in Nederland al meer gebeurt wat Lenin als effectieve kommunistische strategie voorschrijft. Daartoe behoort b.v. het staken, en dan vooral het geraffineerde staken - b.v. op deze wijze dat een klein groepje werknemers in een fabriek staakt met als gevolg dat de hele fabriek stil komt te ligrgen. Voorts het kraken van huizen. het bezetten van fabrieken.
Het voeren van alle mogelijke, de normale gang van zaken storende, akties. Men denke aan het "bezetten" van universiteiten!
Speciaal wilde Lenin het verzet, de agitatie onder intellectuelen en studenten stimuleren.
Bovenal moest men er naar streven de mensen het besef bij te brengen dat men leeft in de slechtst denkbare maatschappij!
Heel in het bizonder moet de democratische structuur van de regering ondermijnd worden door het optreden van vakbonden, aktiegroepen door burgerlijke ongehoorzaamheid, door het stellen van onvervulbare eisen enz. Kortom, er moet onrust worden gezaaid.
een revolutionaire stemming gekweekt, chaos worden veroorzaakt die een land rijp maakt voor de "linkse" diktatuur, de diktatuur van het proletariaat.
Chili is een voorbeeld in dit opzicht.
Al barstte de bom daar net verkeerd! Want daar kwam een "rechtse" dictatuur. We weten allen welk een chaos Italië tegenwoordig vertoont. Een tekort op de betalingsbalans van 32 miljard gulden. Een tekort op de begroting van 36 miljard Ononderbroken stakingen, ministeries aan de lopende band. De regering boog daar steeds weer voor de vakbonden zonder op de economische feiten te letten! Op een griezelige wijze wordt zo Italië opnieuw rijp gemaakt voor een dictatuur van extreem rechts, of - en daarop is meer kans - van extreem-links. En hoe is het in Engeland?
Het beklemmende van deze gang van zaken is dat naar het voorschrift van Lenin kommunisten in alle mogelijke verenigingen, 'instellingen, instituten, zelfs in kerken moeten infiltreren. Liefst incognito, om overal hun destructief werk te doen. En daarbij is alles geoorloofd, ook dat wat volgens de "burgerlijke moraal" leugen, bedrog, .gemeenheid, verraad is. Men denke slechts aan de duivelse rol die de spion Günther Guillaume, de vertrouwde van Willy Brandt. heeft gespeeld!
Men zal zich kunnen voorstellen met welk een verbazing, ja, ontzetting, ik de berichten onder ogen kreeg waarin werd meegedeeld dat, nota bene in het gereformeerde opleidingsinstituut “De Jelbrug" in Baarn, een provocerende propaganda vergadering van de C.P.N. was gehouden! Ik kon mijn ogen niet geloven. Ik keek de laatste Jaarboeken van de Geref. Kerken na. En ja, het klopte alles precies! De Jelburg werd daarin den volke bekend gemaakt als een gereformeerd instituut ter vorming van jeugdleiders!
Men heeft mij vanwege het signaleren van deze feiten verweten dat het mij daarbij ging om de Gereformeerde Kerken een hak te zetten! Met een geruste conscientie kan ik zeggen dat daarvan absoluut geen sprake is! Ik hoop voor zulk inferieur bedrijf bewaard te blijven. Het ging mij er alleen om het feit te signaleren dat de kommunisten en hun "nuttige idioten" (de term is van Lenin) - als daar zijn radicalen, pacifisten, nee-marxisten, salon-revolutionairen, linkse intellectuele maatschappij-critici - overal waar ze daartoe de kans zijn infiltreren, en waar het maar mogelijk is de touwtjes in handen nemen!
- En voorts dat de grote massa deze lieden ongestoord hun gang laat gaan.
Nu moet ik aan wat ik vroeger over "De Jelburg" schreef twee dingen toevoegen.
Vooreerst dat in het nieuwste Jaarboek van de Gereformeerde Kerken - dat ik pas ná de verschijning van mijn vorige Persschouw onder ogen kreeg - de aankondiging van "De Jelburg" - op pagina 2 - niet meer voorkomt.
Wat daarvan de oorzaak is weet ik niet. Is "De Jelburg" ook "los geraakt" van de Gereformeerde Kerken?
En voorts werd mij meegedeeld dat de direkteur van "De Jelburg", ds Buiting, reeds enkele maanden ernstig ziek is en het gewraakte optreden van de kommunisten dus geheel en al buiten hem om is georganiseerd. Ik stel er prijs op dit bericht hier door te geven.

Ik wil hier ook nog iets zeggen over "De Nijenburgh".
Voorheen was dat de Gereformeerde Sociale Academie, eveneens gevestigd in Baarn.
Reeds eerder schreef ik hierover.
Speciaal in verband met het gebaar dat "stichtingen" opleveren.
Die zijn namelijk autonome instellingen.
Een klein groepje mensen heeft daarin alle macht. E:1 kan daarin en daarmee dus alles doen wat ze willen.
Oorspronkelijk ging "De Nijenburgh" - en ook "De Jelburg uit van de "Stichting Gereformeerde Opleidingen" die te Baarn gevestigd was. In deze Stichting hadden de Gereformeerde Kerken door middel van synodale deputaten beslissende invloed. Maar daarin kwam in 1970 verandering.
In het "Centraal Weekblad" van 7 maart 1970 verscheen daarover het volgende bericht:

"De in Baarn gevestigde Stichting Gereformeerde Opleidingen is opgeheven door de generale synode van de Gereformeerde Kerken.
Deze Stichting was verantwoordelijk voor de sociale academie "De Nijenburgh" en de opleiding voor jeugdleiders "De Jelburg".
Het werk wordt voortgezet door twee nieuwe stichtingen, die zelfstandig zijn en waarin geen deputaten van de synode zitting hebben.
Voornaamste reden om het kerkelijk toezicht te laten vervallen was, dat de beide opleidingen thans geheel voldoen aan de eisen van de onderwijswetten en dat het binnen dit kader beter is, dat de scholen een eigen leven gaan leiden.
In de statuten zal de principiële reformatorische grondslag gewaarborgd worden. Zowel "De Nijenburgh" als "De Jelburg"
worden thans volledig gesubsidieerd door de overheid."
1 Zoals men uit dit bericht merkt werd de stichting waarvan de genoemde opleidingsinrichtingen uitgingen autonoom gemaakt.
Maar met de uitdrukkelijke voorwaarde dat èn de sociale academie èn de opleiding voor jeugdleiders "De Jelburg" een principiële reformatorische grondslag zouden behouden.
Maar de gang van zaken is een totaal andere geworden. Al gauw bleek dat van een funktioneren van deze grondslag èn wat de opleiding èn wat het benoemingsbeleid betreft, geen sprake was.
De verwording van "De Nijenburgh" werd zelfs zo evident dat via een schrijven van de Particuliere Synode van Groningen deze zaak op het agendum van de generale synode der Geref. Kerken belandde.
De synodale commissie die over deze zaak had te rapporteren schreef in haar rapport o.a. - ik citeer het "Centraal Weekblad"dat de tot stand gekomen formulering van de grondslag van de nieuwe stichting "nauwelijks nog enige zekerheid gaf met betrekking tot het onderwijs in overeenstemming met het eertijds door de synode beoogde doel'.
De grondslag is nu 'Naar het voorbeeld van Jezus Christus zoals Hij uit de bijbel tot ons komt'.
Hierbij schreven de rapporteurs: 'De commissie gaat voorbij aan de moeite die het gekost heeft om althans nog deze formulering te vinden. (Maar het is haar een raadsel hoe men in dit verband spreken kan van een bondiger formulering dan de oude grondslag.
Met een dergelijke grondslag kan men immers alle kanten uit. De curatoren mogen dan een algemeen christelijke grondslag wenselijk hebben geacht, maar met zulk een formulering is er alle kans dat de algemeenheid de christelijkheid verslindt. De commissie kan heel wel verstaan, dat men een ruimere basis wilde dan de gereformeerd-kerkelijke. En het is duidelijk dat de synode van Sneek zulk een verruiming mogelijk heeft willen maken.
Maar - volgens de rapporteurs - 'welk een goede uitleg men ook aan de hier gebruikte terminologie zou kunnen geven - zoals het er nu staat is een en ander ook aanvaardbaar voor vrijzinnigen van allerlei slag, voor humanisten, nee-marxisten en dergelijken.
En dat is de bedoeling van de synode van Sneek zeker niet geweest'.
Uit het gespreksverslag (n.l. van het gesprek tussen het moderamen van de synode en het bestuur der nieuwe stichting - C.V.) bleek bovendien, dat de grondslag door de Academieraad onder enige aandrang werd aanvaard met 8 stemmen voor, 6 stemmen tegen en 3 onthoudingen. De tegenstemmers waren niet gemotiveerd door een negatieve houding t.o.v. een prot. chr. basis voor De Nijenburgh, maar door voorkeur voor een andere formulering. In nauw verband hiermede stond ook het benoemingsbeleid. In het commissierapport staat hierover o.a. te lezen: 'Voorts is het goed en christelijk om voor gehuwde priesters te 'Zorgen. Maar de commissie meent dat in dit geval de vráag gesteld mag worden of het juist is dat zeven gehuwde expriesters hun werk doen aan een - toch altijd nog - protestantschristelijke academie? En dat men in deze en dergelijke gevallen niet vraagt om ondertekening van de grondslag, maar volstaat met een mondeling gesprek. Het gevolg van dit alles is, dat er op deze wijze 'n opleiding is tot stand gekomen waaraan velen in onze kerken in goed vertrouwenvanuit het verleden - hun kinderen hebben toevertrouwd, om te laat tot de ontdekking te komen, dat de vlag de lading niet meer dekt'.
Tot zover het "Centraal Weekblad".

Als resultaat van de synodale behandeling van de situatie in "De Nijenburgh" sprak de synode o.a.
uit: "noch de thans vigerende grondslag, noch het doelstellingenstatuut bieden voldoende waarborg voor aan de Schriften genormeerd onderwijs; deze instelling kan daarom niet meer geacht worden een positief christelijke opleiding te bieden; onder de aandacht der kerken te brengen dat onze kerken geen enkele verantwoordelijkheid dragen voor de opleiding aan "De Nijenburgh".

Over deze gang van zaken schreef de kerkredacteur van het Friesch Dagblad onder het opschrift: "Waarschuwing" het volgende: De synode van de Geref. Kerken heeft verleden week ook gesproken over de Nijenburgh.
Het was voor de tweede keer tijdens de zitting van de synode dat deze zaak aan de orde kwam.
Er waren klachten gekomen bij de synode over de gang van zaken aan de Nijenburgh, een instituut voor de opleiding van werkers op sociaal en maatschappelijk terrein.
De Nijenburgh ging vroeger van de Geref. Kerken uit en het instituut heeft mensen opgeleid, die o.a. in zending en evangelisatie belangrijk werk hebben gedaan.
De Nijenburgh had een nauwe band met de Geref. Kerk; elke synode benoemde deputaten, die de relaties onderhielden en de kerken op de hoogte hielden van de ontwikkeling.
Een aantal jaren geleden ontstond bij de leiding van de Nijenburgh het verlangen van de band met de Geref. Kerken af te komen. We zeggen het nu niet helemaal juist.
Het is namelijk niet zeker of de leiding wel van de band met de kerken afwilde. De werkelijke leiding ging toen echter in andere handen over. De Nijenburgh werd z.g.n. gedemocratiseerd. Laten we even duidelijk vaststellen dat tegen een democratisch bestuur natuurlijk niets is in te brengen, er is wel heel veel voor te zeggen.
Maar ernstige bedenkingen moeten worden gemaakt tegen het uitvoeren van een soort (ondemocratische) greep naar de macht, die ten doel heeft een school om te turnen. zoals dat tegenwoordig heet. Dat is gebeurd hij de Nijenburgh. Docenten en studenten, mede aangevuurd door mensen van buiten het instituut, hebben geprobeerd wezenlijke veranderingen aan te brengen in de Nijenburgh.
Duidelijk was vastgesteld dat de Nijenburgh een gereformeerde instelling was. Dat gereformeerde moet er af, zeiden de pressiegroepen, die o.a. de directeur onder druk zetten en zijn invloed tot het minimum terug brachten.
Toen werd de synode van Sneek (1969-1970) gevraagd of het mogelijk zou zijn een andere vorm aan de inrichting te geven. De stichtingsvorm zou beter zijn en voor een goede basis zou worden gezorgd, werd betoogd.
De synode van Sneek was goed van vertrouwen. In die tijd was het omturnen minder in zwang dan naderhand. De Nijenburgh werd een stichting. Nu zijn we baas in eigen huis. zeiden docenten en studenten. Het "gereformeerde en het christelijke" dat men toch al minder "zag zitten", werd ver naar de achtergrond geschoven en er was na verloop van korte tijd weinig meer van over.
Van het opstellen van een christelijke grondslag kwam niets terecht.
De synode kreeg klachten, maar kon geen veranderingen aanbrengen.
Want de synode van Sneek had bepaald dat de Nijenburgh een zelfstandige stichting zou worden en over een stichting hebben buitenstaanders niets te zeggen.
En bij het hanteren van de stichtingsvorm is bijna iedereen een buitenstaander.
Het siert de synodeleden W. P. Sytsma uit Dokkum en ds L. L. van Vliet uit Hoogeveen, die de synode naar aanleiding van klachten hadden te rapporteren, dat ze een boekje hebben .opengedaan over wat met de Niienburgh is gebeurd. De verwachtingen zijn niet beantwoord, de Nijenburg is geen ge:reformeerde opleiding meer en de kerken dragen er geen enkele verantwoordelijkheid meer voor. De Nijenburgh is de Geref. Kerken ontfutseld.
We kunnen het begrijpen dat mensen, die vroeger nauw bij de Nijenburgh betrokken waren zich bedrogen voelen.
Er zal een nieuw opleidingsinstituut moeten komen. De Nijenburgh heeft voor de gereformeerden afgedaan. In hervormde kring voelt men overigens ook niets voor een dergelijk instituut.
Er dient wel lering te worden getrokken uit wat met de Nijenburgh gebeurde: Deze lering o.a.: pas op met het hanteren van de stichtingsvorm. Een stichting gaat meestal een geheel eigen leven leiden en van buitenaf is er geen invloed op mogelijk.
Enige tijd geleden kregen de synodes van de Ned. Hervormde kerk en van de Geref. Kerken het verzoek er aan mede te werken dat het IKOR en het Convent van Kerken zullen opgaan in een in het leven te roepen stichting.
De synodes hadden bedenkingen.
Ze wilden de zeggenschap van de kerken niet brengen tot het minimum, dat in het ontwerp werd voorgesteld.
Er heeft beraad plaats gevonden over nieuwe voorstellen aan beide synodes. Ons is ter ore gekomen dat opnieuw zal worden gepoogd de hervormde en de gereformeerde synode voor te stellen het IKON als stichting te laten opereren.
In de Lutherse synode is gezegd dat de medewerkers meer vrijheid hebben als ze in dienst van een stichting zijn. De kerken hebben dan minder zeggenschap. ' De synodes zullen straks heel erg moeten opletten. Het gebeurde met de Nijenburgh is een waarschuwing en de mensen die de synodes hebben te adviseren, zouden we in overweging willen geven, beslist niet opnieuw met een voorstel te komen om IKON dé stichtingsvorm te geven.

Dit is het trieste verhaal van de - ook ethisch! - bedenkelijke gang van zaken met "De Nijenburgh".
Men bedenke dat thans het bestuur - en vooral de academische raad! - van "De Nijenburgh" de wettige eigenaar is van alle bezittingen en jaarlijks de 100 % susidie toucheert!
Wie de situatie in "christelijk Nederland" kent weet dat wat er met "De Nijenburgh" gebeurde niet op zichzelf staat.
In allerlei sectoren van het christelijke, het kerkelijke leven zijn dergelijke activiteiten van linksgeoriënteerde groepen en personen te constateren. Hoeveel scholen, verenigingen en kerken zijn reeds op deze wijze "omgeturnd"!
We kunnen wel zeggen dat allerwege de poging wordt ondernomen om "het wonder der negentiende eeuw" - het opleven van het reformatorische leven en denken in de negentiende eeuw - te liquideren. Niet het minst door de massa-media! Met bezorgdheid vraagt men zich af wat hiervan het einde zal zijn.
Nog een paar dingen moge ik hier zeggen.
Vooreerst dit. Zoals men weet worden pogingen ondernomen om in Kampen een nieuwe Gereformeerde Sociale Academie te openen.
Het is wel zéér te betreuren dat daarbij geen contact is gezocht niet de binnenkort te openen Reformatorische Sociale Academie.
Indien ooit dan dienen zeker nü al -de "Reformatorisch-gezinden" de handen ineen te slaan.
Voorts doet zich de vraag voor: Hoe staat het met de stichting waarvan "De Jelburg" uitgaat?
Voltrekt zich daarin eenzelfde (r)evolutie als in die van "De Nijenburgh"?
Over het "Ikor" en het - geprojecteerde - "kloon” hoop ik D.V. later nog wat te schrijven.

2007-2014 Persvereniging Opbouw