5 maart 2004, jaargang 48, nummer 5
Artikel 002570
Beproef de geesten (2) Doorgevingen P. van Kampen Onlangs las ik weer eens een boek over New Age, een bundel bijdragen door diverse lieden. In dat boek stond, eerlijk gezegd, niet veel nieuws. Er was een aantal reflecties op het Nieuwetijdsdenken die best aardig waren, maar niet dat je denkt: wat wereldschokkend! Enigszins onverwacht vond ik het meest interessant de bijdrage van Joke Hoogeveen met de titel 'Paulus, apostel van de vrijheid'. Mevrouw Hoogeveen heeft ruim tien jaar geleden (schat ik) enige bekendheid gekregen met de 'doorgevingen' van 'Paulus' die zij ontving. Zoiets doet het meest denken aan een spiritistisch medium. Ik heb in verband daarmee een oud artikeltje uit Trouw erbij gehaald (eens van iemand gekregen, zonder datum, helaas). Het is een soort van recensie van het boek 'Gesprekken met Paulus 1989-1992', dat zo’n twaalf jaar geleden verscheen bij de Bredase uitgever De Ster.

Gesprekken met Paulus
'"Vroegere apostel Paulus" blijkt ook lid van New Age-beweging' is de kop van de recensie, die begint met de regels: 'De theologe Joanne Klink en de mediamieke inwoonster van Heerhugowaard, Joke Hoogeveen, hebben een serie boodschappen wereldkundig gemaakt, die ze van de apostel Paulus zeggen te hebben ontvangen.
In deze boodschappen toont hun zegsman zich een pleitbezorger voor ideeën die ook zonder zijn tussenkomst in New Age-kringen al opgang hadden gemaakt.' Volgens Trouw begon contact met 'de vroegere apostel Paulus' op 18 november 1989.
De apostel (als die het was, natuurlijk) opende het contact met: 'Goedenavond, ik ben Paulus. Ik heb al heel lang geprobeerd je te bereiken.' Dan staat er deze belangrijke zin: 'In "automatisch schrift" noteerde ze in twee-en-een-halve maand ruim dertig "doorgevingen". Daarna kreeg ze hulp van de theologe Klink. Die formuleerde vragen aan Paulus en noteerde de antwoorden die Hoogeveen in trance ontving.' De opvattingen van 'Paulus' verschilden markant van die van de apostel die we in de bijbel tegenkomen. Hij propageerde reïncarnatie, een geloof waarop we hem in zijn brieven echt nèrgens kunnen betrappen! 'Hij bleek de betekenis van zin eigen geschriften nogal te kunnen relativeren. De mensen moesten "niet steeds blijven vasthouden aan zijn letterlijke teksten"
Dat werkte maar "beperkend".' Belangrijk voor onze tijd was de noodzaak te geloven dat God 'binnen in hen' is. Dat is een opvatting die mevrouw Klink ook al in zijn brieven ook al had opgemerkt, wat ik zelf in alle toonaarden bestrijd. Het is geloof van Hindoes, gnostici en een ketters bij de vleet, maar nadrukkelijk géén bijbelse opvatting… Ook interessant te vernemen dat Paulus niet alleen werkte. 'Hij gaf zijn boodschappen door "vanuit een collectief", "een groep zielen die met Jezus geleefd en gewekt hebben".' Het boek heeft destijds enige aandacht gekregen als 'spiritistisch' werk.

'Aanraking'
Terug naar het recente boek.
Nadrukkelijk zet ze in haar bijdrage in als gelovige': 'Dat hele gewone gereformeerde meisje is nog steeds gereformeerd.' Daarna beschrijft ze onopgesmukt haar ontmoeting – haar eigen woord is 'aanraking' – met (klaarblijkelijk) occulte machten. 'Ik bezocht het eiland Patmos waar de apostel zijn visioenen heeft gehad. In de grot van Johannes heb ik een enorme aanraking gevoeld. Ik had het gevoel onder stroom te staan. Vanaf dat moment zijn de doorgevingen van Paulus gekomen.' Ze is naar eigen zeggen nog steeds gereformeerd, maar voorzover ik kan nagaan, heeft de 'Paulus' die haar inspireert geen enkele opvatting met de historische apostel gemeen, noch met zijn Heer!
In argeloosheid heeft ze kennelijk een 'verleidende geest' opgelopen. En dat is tragisch! Tegelijk is het verhaal illustratief voor de wijze waarop ook in kerkelijke kring men zonder het zelf te beseffen op een heel andere geestelijk circuit kan terechtkomen.1)

Voorloper van het Nationaal-Socialisme
Ik wil even terugkomen op dat 'automatische schrift' en die 'trance' die vermeld worden in het verhaal over Joke Hoogeveen. Daarvan komen in de literatuur talloze voorbeelden voor. Ik kies er een.
Een van de schoonzoons van de Duitse componist Richard Wagner was een aristocratische Engelsman, zoon van een Britse admiraal. Houston Chamberlain (1855-1927) was dus een Brit, maar hij huwde een Duitse, vestigde zich in Duitsland en werd al doende 'roomser dan de Paus'. Hij werd in denken en doen 'Ger-maanser' dan de meest nationalistische Duitser in die toch al zo nationalistische tijd voor de Eerste Wereldoorlog. Hij droeg, welsprekender dan enig tijdgenoot, de boodschap uit van de grootheid van het Germanendom. Zowel Kaiser Wilhelm II als de jonge Adolf Hitler raakten destijds onder de bekoring van zijn vele geschriften. Via zijn invloed op Hitler komt hij voor in boeken over het nazisme.

'Demonen'
Hij was, zegt William Shirer, een van de eerste historici van het Derde Rijk, ge-trouwd met een Duitse die even onevenwichtig was als hijzelf. Om Shirer hier te citeren: 'Hypersensitief en neurotisch en door geregelde zenuwtoevallen geteisterd, zag Chamberlain geregeld demonen die naar zijn eigen zeggen hem meedogenloos voortdreven om nieuwe terreinen van studie te zoeken en zich aan zijn overvloedige productie van geschriften te wijden. 't Ene visioen na het andere bracht hem ertoe van Biologie over te stappen naar Botanica, vandaar naar de Schone Kunsten, de Muziek, Filosofie, Biografie en tenslotte naar de beoefening van de Geschiedenis. Toen hij eens uit Italië terugkeerde, in 1896, werd de aanwezigheid van een demon zo nadrukkelijk en onontkoombaar dat hij in Gardone uit de trein stapte, zich acht dagen in een hotelkamer opsloot en zich, met voorbijgaan van een musicologisch werk waar hij al 't nodige aan voorbereid had, geheel wijdde aan een biologidat sche verhandeling die de kern opleverde van het thema dat al zijn latere werken zou beheersen: Ras en Historie.' 2) Geeft dat angstige associaties met hetzij psychische stoornis (schizofrenie of wanen) of enigerlei vorm van demonische beheptheid, wat te denken van de volgende passage: 'Wat er ook tekort was, men moet toegeven dat zijn geest brede belangstelling had en de terreinen van de literatuur, muziek, biologie, botanica, godsdienst, geschiedenis en politiek bestreek. Er was in alle werken die hij uitbracht een diepe eenheid van inspiratie te bespeuren; ze hadden een wonderlijke samenhang. Aangezien hij zich door demonen voortgedreven voelde, werden zijn boeken (over Wagner, Goethe, Kant, het Christelijk geloof en de rassen) geschreven, wanneer hij zich in de greep van een verschrikkelijke koorts voelde, een staat van waarachtige trance, een staat van zelfopgeroepen bedwelming. Dan herkende hij, zoals hij in zijn autobiografie
Lebenswege schrijft, vaak zijn eigen werk niet, omdat dat zijn verwachting verre overtrof.' Ook een erkend tegenstander van het nazisme heeft later Chamberlain 'een van de meest verbluffende talenten in de geschiedenis van de Duitse geestesgesteldheid' genoemd, een 'bron van kennis en van diepzinnige gedachten.
Chamberlains meest invloedrijke boek was 'Grundlagen der Neunzehnten Jahrhunderts', twaalfhonderd pagina’s dik. Het werd tussen 1 april 1897 en 31 oktober 1898 in Wenen geschreven.
Hij heeft ook hiervan verklaard dat het onder invloed van zijn 'demon' geschreven werd. Centraal thema en ook kernwoord in het boek was het woord 'ras'... Het zou een fatale rol gaan spelen in de verschrikkingen van Nazi Duitsland.

1. Mak & Sondorp red. In ’s Hemelsnaam.
Dialoog tussen Oud en Nieuw Geloof.
Meinema. Zoetermeer. 2003.
2. William L. Shirer. The Rise and Fall of the Third Reich. A History of Nazi Germany.
1959,1960. Book Club Associates. 1-978.
pp.105,106.
2007-2014 Persvereniging Opbouw