28 mei 2004, jaargang 48, nummer 11
Artikel 002836
Beproef de geesten (slot) Ook hier, ook nu P. van Kampen Vorig jaar waren mijn vrouw en ik in Indonesië; we verbleven een maand in dat land. We bezochten onder andere de 'kraton' van Yogyakarta, op Midden-Java. Dat paleis heet wel het centrum van de Javaanse islam, die met de invloeden uit het hindoeïsme vermengd is. Een vanuit islamitisch standpunt gezien ketterse mythologie en ritueel. Geloof in 'stille krachten' en nog wel meer.

Bali: de Pura Besakih (foto Pieter van Kampen)
Het symbool van de sultan, de kern van zijn macht, zou een bepaalde kris zijn die in het paleis opgeslagen lag. Op mijn vraag aan bewakers of men niet bang was dat die kostbare dolk gestolen zou worden, zei men luchtig: 'Dat gebeurt niet. Iedere dief die het zou willen proberen wordt in die poging verhinderd door krachten die deze kris beschermen!' Daar geloofde men vast in.
Wie de boeken van Louis Couperus leest, komt ook verhalen tegen over die 'stille krachten': ongrijpbaar en onzichtbaar, maar onmiskenbaar aanwezig, heus wel reëel.

Heilige berg
We zijn ook ruim een week op Bali geweest waar bijna uitsluitend hindoes wonen. Die vereren onder andere een heilige berg, de Gunung Agung. Dat doen ze onder andere door er offers aan te brengen: kleine vierkante doosjes met wat bloemen, vruchten en wierook.
Of veel grotere offers die vrouwen in manden op hun hoofd meedragen.
Feesten te over, want elke week wordt er wel iets erg speciaals gevierd. Dan stromen de mensen naar de talloze tempels.
Sommige feesten zijn specialer dan andere. Het hoogtepunt is Eka Dasa Rudra, een feest dat gemiddeld eenmaal per eeuw gevierd wordt, op door priesters nauwgezet vastgestelde dagen.
Dat gebeurt in de hoofdtempel, de Pura Besakih op de flank van de Heilige Berg.
Het komt er zeer op aan dat feest goed te vieren. Anders loopt dat heel erg fout af, zoals veertig jaar geleden bleek. Al een paar eeuwen was dat feest niet meer gevierd en het was eigenlijk niet meer zo bekend hoe dat moest! Wat wilden goden in zo’n geval precies?
President Soekarno, zelf geen Balinees, had zijn eigen politieke redenen om dat feest weer in te stellen. Op last van de overheid en op een tijd die niet met de voorschriften overeenkwam stond dit grote feest weer op de agenda.
Uitgenodigd was een keur aan gasten, ook hoge buitenlandse gasten. Bali's folklore betekende immers prestige en was ook goed voor toeristen, met véél geld dat dan in de schatkist kan stromen!
Maar helaas, net voor 8 maart 1963, toen het grote offerfeest beginnen zou, barstte de Gunung Agung heftig uit. De Agung is namelijk een nog steeds actieve vulkaan. Erupties leidden tot lavastromen die de dorpen in de omgeving wegvaagden. Tweeduizend dorpelingen kwamen daarbij om. De situatie werd ook voor de Pura Besakih zelf zeer bedreigend. Net voor de poorten van het grote tempelcomplex hielden de lavastromen echter halt… De dodelijk verschrikte Balinezen moesten tot 1979 wachten (het voorgeschreven jaar 1900 van hun heilige jaartelling) voor ze aan de verstoorde relatie met goden en geesten wat konden repareren! Er werd verzoening gedaan voor alle onbedoeld kwetsende gedragingen van de gelovigen, hun leiders incluis. Zestig verschillende soorten dieren, onder welke zeldzame tijgers en adelaars, werden aan de goden geofferd.
(Wie zei ook weer wat over de milieuvriendelijkheid van alle oosterse religies?) Ook na de Bomaanslag op Bali zijn er uitvoerige rituelen uitgevoerd om de harmonie tussen hemel en aarde te herstellen… De goden eisen dat van ons.
Wee ons, als we hen daarin niet voldoende eren! Het wordt daar zéér ernstig genomen.

Tussen bang en nonchalant
Dat heb ik in andere verhalen in de laatste nummers van Opbouw willen aantonen.
In India en Tibet kom je talloze verhalen tegen over 'goden' en 'machten'.
In de Oudheid was er eveneens wijdverspreid en intens geloof in 'machten' en 'goden'. Denk aan de cultusplaatsen Claros en Didyma of het voorbeeld van keizer Julianus. Wat zeggen wij van die zaken? Geloven we daarin, of wijzen we het onmiddellijk af? En zo ja, op grond waarvan? In naam van Christus of van westers rationalisme dat duidelijk maakt dat dit soort dingen 'gewoon niet kunnen'.
Of geloven we er wel degelijk in en maakt het ons zeer bevreesd?
Bewust heb ik het eerste verhaal geschreven over mogelijke vrees, ook bij christenen. Je kunt namelijk geweldig bang worden voor die onzichtbare krachten! Het heelal kan bedreigend worden en je moet je overal tegen beschermen. Het lijkt me niet goed, als we ons zo aan dat soort angsten zouden overgeven. In de aanwezigheid van de Heer kunnen we immers onze angst kwijtraken: waarachtige liefde werpt alle vrees uit!
Toch tegelijk ook maar dit gezegd: er zijn (opnieuw of nog steeds) 'goden en heren in menigte', zoals Paulus opmerkt. We moeten ons daar ver van houden, ons alleen houden aan Jezus Christus, onze Heer, de Opgestane. Als we dat willen, moeten we ook afstand nemen van enig ritueel of vorm van religieuze verering die gericht is op ande-
ren dan Hem! Want als je 'machten' oproept, moet je niet gek staan te kijken, als die ook komen en zich gaan manifesteren in je beleving.

Schemergebied
Het lijkt erop dat we bovendien ons denkvermogen moeten beschermen.
Niet voor niets, staat ook geschreven dat we God moeten liefhebben met 'heel ons verstand'. Ons verstand is mogelijk een 'verdedigingsgordel', ook tegen allerlei vormen van 'geestelijke overweldiging'. Als je dat lam legt, kan dat verregaand gevolg hebben. Ik zou echt niet weten waarom dat zo is, hoe de lijnen precies lopen, want we zitten daar in een geestelijk schemergebied, waarvan we maar weinig weten. Toch kan het geen toeval zijn dat sommige mensen 'occulte besmetting' oplopen na drugsgebruik, blootstelling aan hypnose, 'goddelijke' extase in de tempel van andere wereldgodsdiensten, na beoefening van yoga en meditatie, of na 'occulte aanraking'. Wat er dan precies gebeurt, ik zou ‘t niet weten! Maar er zijn te veel verhalen in omloop dan dat we ons meteen schouderophalend van die mogelijkheid distantiëren. Kennelijk zijn er gevallen waarin men – in een aantal situaties kennelijk geheel onverwacht – contact maakt met een 'geestelijke wereld' die niet uit God is. Uit de God, die onze Vader is, in Jezus Christus zijn Zoon, bedoel ik. Alleen bij Hem is Veiligheid te vinden! Daar kan je vrij van machten die er ondertussen wel degelijk zijn…

Een volgende keer wil ik graag het boek 'Geestelijke Strijd' bespreken. Dat gaat ook over deze thematiek en lijkt me de moeite van het kennisnemen waard.
2007-2014 Persvereniging Opbouw