1 oktober 1999, jaargang 43, nummer 20
Artikel 005005
"Jezus-figuren" uit heden en verleden, oost en west P.J. van Kampen Indien dan iemand tot u zegt: Zie, hier is de Christus, of: hier, gelooft het niet.Want er zullen valse christussen en valse profeten opstaan, en zij zullen grote tekenen en wonderen doen, zodat zij, ware het mogelijk, ook de uitverkorenen zouden verleiden.
Zie, Ik heb het u voorzegd.
Mattheüs 24:23-25

De tijd rond 1800 noemen we wel "de tijd de Verlichting"; op allerlei manier bleek dat mensen afscheid namen van "geloven op gezag", een houding die men toeschreef aan het argeloze voorgeslacht. Een van de opvattingen die in die tijd sneuvelde was het geloof dat de Bijbel zonder meer het Woord van God was en in die hoedanigheid ons geloof verdiende. Het was een menselijk, oud boek dat vol stond met fouten, meenden velen.

Stellig daarmee samenhangend ontstond rond 1830 een literair genre dat men wel aanduidt als "de Levens van Jezus".
Veel mensen probeerden te achterhalen hoe Jezus écht was geweest; achter de tekst van de evangeliën, waar we het ideaalbeeld van Jezus tegenkwamen, zouden we "de historische Jezus" kunnen vinden. In de Bijbel komen we immers de Jezus tegen zoals men Hem graag voorstelde, "het Verlangen der eeuwen"!
In een lange rij geschriften uit de vorige eeuw kreeg men "het gezuiverde beeld", namelijk een wetenschappelijk verantwoorde versie.
In Duitsland was het vooral David Friedrich Strauss die furore maakte, in Frankrijk Ernest Renan.
Was de trend het eerst in de twee genoemde landen zichtbaar, in vertaling kwamen ze al gauw in heel Europa voor.
Steeds nieuwe "historische Jezussen" werden gepredikt, in vaak aantrekkelijk geschreven en door een enthousiaste lezerskring ontvangen boeken. Al bleken deze "historische Jezussen" sterk van elkaar te verschillen, ze hadden ze allen één ding gemeen: ze weken in elk geval sterk af van zijn weergave in de Bijbel! Bijna allemaal gaven ze precies aan waar de voorkeur van betreffende schrijver en van zijn periode was.

Weer net zo!
Die situatie van anderhalve eeuw geleden is merkwaardigerwijs bezig weer terug te komen. In onze tijd lijkt het vooral het Engelstalige gebied te zijn, waar aanzienlijk aantallen nieuwe "Jezusfiguren" aan het toch al formidabele getal alternatieve christussen wordt toegevoegd. Ook nu is het uitgangspunt van al die boeken dat het beeld van Jezus, zoals we dat in de Bijbel aantreffen, niet klopt en moet worden ontdaan van inkleuring die de eerste volgelingen van Christus Hem hebben gegeven. Men zoekt opnieuw de "Jezus-zoals-Hij-echt-was". Geheel conform verwachting, geeft ook de nieuwe reeks Jezussen aan hoe men in onze eigen tijd het accent graag wil zien. Ze zijn vaak gloedvolle voorbeelden van "eigentijdse projectie". (Met succes zou de stelling te verdedigen zijn dat we hier, stuk voor stuk, volstrekt "on-historische Jezussen" ontmoeten!) Diverse boeken in dit genre zijn bovendien al tientallen jaren geleden geschreven, maar krijgen nu pas aandacht en erkenning. Nu pas is de tijd daar kennelijk rijp voor.

Maar ook langer geleden!
Feitelijk is het echter onjuist dit overzicht pas te beginnen met publicaties uit de vorige eeuw. Er is namelijk nog een periode geweest waarin we veel alternatieve "Jezussen" in de literatuur tegenkomen, in de tweede tot de vijfde eeuw. Als de vier Evangelisten hun weergave van het leven van Christus aan het papier hebben toevertrouwd, komt er ook stroom versies op gang die een andere Christus verkondigen... We laten de "Apocriefe evangeliën", die veelal aantoonbaar van meer recente datum zijn dan de evangeliën, terzijde, samen met de Koran die op het punt van het beeld van Issa (Jezus) in die lijn lijkt te staan. We concentreren ons op onze tijd.

"De nieuwe Jezussen"
Kijken we naar de nog steeds groeiende stroom boeken met meer eigentijdse opvattingen van Jezus' persoon en werk, dan valt op dat een groot aantal daarvan in de hoek zitten van wat we "New Age" noemen. In zulke kringen treft men enthousiaste, "bevlogen" mensen, die alleen daarom al onze sympathie oproepen.
Zij hébben in elk geval een bewuste visie aangaande de Christus! Soms zijn ze enthousiaster over Hem dan vele mensen in de kerk met hun "traditioneel verstaan"!
Tegelijk moeten we erkennen dat de "waarheidsvraag" op geen enkele wijze is beantwoord, als mensen zo positief over "hun" Christus spreken.

Jezus, de reiziger in het Oosten
Wie de huidige "New Age-Jezussen" nader bestudeert zal merken dat er sprake is van bonte verscheidenheid, maar tegelijk van een dieper liggende eenduidigheid. De verscheidenheid valt wel snel aan te duiden. Volgens sommige schrijvers was Jezus een:

• man die zich in de woestijn terugtrok en lid van de Esseense beweging was geworden; hij maakte deel uit van een groep in de woestijn van Judea verblijvende monniken, die naar diepe kennis en geestelijke ervaring streefden.
Hij was een zoeker (en later een Leraar) van Wijsheid, zegt Johannes Lehmann.

• zoeker naar oosterse occulte wijsheid. Deze Jezus is een bij uitstek reislustig type, die in Azië Verlichting heeft gezocht op een reis die tientallen jaren in beslag nam voordat hij in Palestina tot zijn taak geroepen werd. Hij zou volgens sommigen in Perzië, Pakistan, India en Tibet zijn gesignaleerd; van zijn 13e tot 29e verbleef hij hoog in de Himalaya. Volgens de niet meer zo jonge traditie van de A-hmadyia's (een door Moslims ketters geachte groep) is "Jezus" in het huidige Pakistan geweest.
Men kan zijn graf nog vinden in Srinagar, omgeven door de graven van zijn meerdere vrouwen en vele kinderen!

Een "opgevaren" Geestelijke Meester
Naast opvattingen die allemaal zeggen: "Die Jezus is al eeuwen dood!", zijn er vele die stellen: "Natuurlijk lééft Hij nog!" Voor hen is Hij dan een nog in de Himalaya levende "Meester", die in verbondenheid met de Boeddha en andere Meesters het Lot van de wereld blijft besturen. Dat is de visie van de Theosofe Alice Bailey, die de Boeddha en de Christus ook in de Himalaya heeft ontmoet. (Zij verbleef er tijdens "uittreding". Haar lijf was in het Westen, maar in de geest was ze bij een bijeenkomst in het hoogste bergland op aarde. Allemaal naar eigen zeggen.) Deze Jezus is Iemand die meer kwam om ons inzicht te geven dan om ons verlossing te brengen. Meer een Verlichter dan een Verlosser.
Hij is nooit voor de zonden van de mensen gestorven. Het idee!

Volgens gelovigen in deze Jezus (er zit ook hier aanzienlijk verschil tussen de diverse weergaven) is Hij inderdaad vroeger mens geweest, een Meester zoals net beschreven. Na zijn dood is Jezus naar "de hogere, geestelijke regionen" opgevaren, waar Hij nu op een geestelijk niveau verblijft waarop nog veel Geestelijke Meesters verkeren.
Jezus de Christus is een opgevaren Meester die "in onbelichaamde staat" in de buurt van ons mensen blijft en ons boodschappen van "verlichtende" aard zendt. Hij is kennelijk nooit gestorven of opgestaan, maar wel opgevaren! Hij zendt via spiritistische mediums of via "channelers" (mensen die als spreekbuis voor hem en voor andere "geestelijke entiteiten" willen optreden) zijn Boodschappen naar de mensheid. Deze Boodschappen wijken steevast in hoge mate af van wat de Jezus der Schriften, de Evangelisten en Paulus in de Bijbel tot ons zeggen! Dat is wel het minste dat we kunnen constateren...

Bovenstaande lijst is verre van volledig maar ze geeft wel een indruk welke Jezusbeelden op dit moment in bepaalde kring in de aanbieding zijn. Er is een duizelingwekkende reeks boeken over dit soort "Jezussen"!

De keuze-mogelijkheden
Tegelijk moeten we echter een erg belangrijk gegeven herhalen: al deze versies hebben één ding gemeen, en dat is dat ze alle vierkant afwijzen wat het Nieuwe Testament over de Here Jezus Christus te zeggen heeft! Alle ontkennen dat Jezus:

• in unieke zin de Zoon van God is
• in unieke zin mens geworden is
• gekomen is om de mensen verlossing te brengen, onmisbare hulp voor mensen die zichzelf niet kunnen redden
• gekomen is om mensen met God te verzoenen
• echt mens geworden is, echt heeft geleden, echt dood is geweest en echt weer is opgestaan.
• maar éénmaal is gekomen en maar éénmaal heeft geleden. Toen was het namelijk ook genoeg, was zijn werk "volbracht"!
• terug zal komen om alle mensen te oordelen

Met andere woorden, hoe de details van deze "Jezuslevens" ook mogen verschillen, we zien hier de contouren van een totaal andere persoon dan de Bijbel ons leert.

• hij is geen Verlosser, maar een Verlichter
• hij biedt geen vergeving van zonde, maar diepe "spirituele" kennis
• hij brengt ons niet met God in contact, maar zegt ons hoe we zelf "de weg tot God" kunnen gaan.
Hij gaat niet de weg met ons, is zeker niet de (enige) Weg, maar wijst ons de weg.
• hij brengt geen exclusieve leer en doet geen absolute aanspraak dat hij "de enige" is; integendeel, hij is een van de vele Verlichters, Leraars, Meesters, met wie hij ook steeds op goede voet staat.
• hij is niet iemand die hier voor mensen is komen lijden; in de meeste gevallen moet je concluderen dat hij meer mens heeft geléken dan echt mens is gewéést! Hij is veel meer een "spiritueel" dan een "stoffelijk, materieel" wezen.
• hij als boodschap brengt dat wij mensen in het diepst van ons wezen allemaal goddelijke trekken hebben die diep in ons wezen moeten worden "bevrijd".
• hij leert dat we allen, net als hij zelf, vele malen moeten leven voordat we onze geestelijke bestemming bereiken. Jezus in oosters gewaad leert nadrukelijk reëncarnatie, terwijl alles in het onderwijs van de Bijbelse Jezus dat bestrijdt!
• hij leert dat sterven uiteindelijk niet erg is en ook dat er nergens aan het einde van ons leven een "oordeel" zal zijn.
Alles is O.K. met ons; we zijn allemaal gelijkelijk bij God welkom. God is overigens niet een persoonlijke Vader, maar God is "het Al", "de kosmos", die wemelt van de meest uiteenlopende "goddelijke wezens" op verschillend niveau.

De noodzaak om scherp te kijken
Het kan ook simpeler worden gezegd: de "oosterse" Jezus van al die verschillende verhalen lijkt oppervlakkig gezien wel wat op "de Bijbelse Jezus", maar is een geheel ander figuur! In de Bijbel spreekt Christus zelf geregeld over "valse christussen" die komen zullen; hier hebben we een hele reeks van dat type personen die een hoge "pretentie van waarheid" koppelen aan een totaal andere boodschap.
Anders gezegd, als de Jezussen van de nieuwe boeken gelijk hebben, dan brengt de Jezus van de Bijbel ons een boodschap die helemaal niet deugt! Als echter de Bijbel gelijk heeft zijn deze spirituele wezens die zo'n aantrekkelijke boodschap brengen "Antichristen" bij wie onze toekomst en onze eeuwige bestemming verre van veilig zijn!
Ze zijn (letterlijk en naar eigen zeggen) "engelen van licht" en hun boodschap is zo "geestelijk" als maar even zijn kan. Toch moeten we, ook al zijn we misschien danig onder de indruk van hun "geestelijke leer", volgens de Bijbel niet op onze indruk afgaan, maar heel konkreet "het onderwijs van deze engelen" toetsen, op de proef stellen.

Wat opvalt is dat er kennelijk een geestelijke werkelijkheid bestaat die met ons kan communiceren.
Niet alles wat uit die werkelijkheid komt lijkt echter hetzélfde te communiceren!
De Bijbel leert ons met grote stelligheid dat er daarom ook niet één geestelijke werkelijkheid bestaat, er zijn er twéé! Er is een Werkelijkheid die "uit God en tot God" is en een realiteit die niét uit God en niét tot God is.
Het verschil in dit alles wordt niet gevonden in een verschil in spiritueel gehalte; ze zijn beide éven geestelijk! Het verschil is te vinden in de gehoorzaamheid aan wat God ons heeft opgedragen.
Er ligt een werkelijkheid buiten onze normale vijf zintuigen, die we in zijn consequenties kunnen ervaren. Engelen van God en engelen van zijn Tegenstander zijn beide actief en ze kunnen een diepe uitwerking hebben op ons leven en op onze beleving. Wat ze zeggen, wat ze doen en wie ze zijn kan door mensen worden getest en daarover zegt de Bijbel: de test is: wat zeggen die geesten over Jezus? Wie is Hij volgens hen? (1 Johannes 4:1vv)

Tenslotte
Tenslotte moeten we opmerken dat het kennelijk van groot belang is wat we van deze Jezus vinden. Enerzijds is in de hele wereld een uiterst krachtige Verkondiging bezig; als we wereldwijd kijken, blijkt de Kerk enorm te groeien. De prediking wordt naar de einden der aarde gebracht, zoals ook door de Heer is opgedragen. Dat Woord over Hem heeft enorm effekt! Het tweede dat er kennelijk mee samenhangt is de enorme inspanning die velen zich getroosten om een "andere jezus" te brengen.
Je mag over hem geloven wat je wilt, als je maar niet in Hem gelooft op de manier die de Bijbel ons leert! Dat niet!

Wat zit er achter 't feit dat er zovele eeuwen hevig gevochten wordt om de precieze vraag: "Wat dunkt u van de Christus? Wiens Zoon is Hij?" Als we Hem niet meer "waarachtig God"
noemen, is de moeite tussen Joden en Christenen, en tussen Moslims en Christenen, voorbij! Als we Hem niet meer "volledig mens" noemen, maar een "neergedaalde Meester" vallen de verschillen tussen Hindoes en Christenen weg en valt met menig spiritist en New Ager best zaken te doen. Maar de Christelijke Kerk van alle eeuwen zegt "nee" tegen beide neigingen zich aan te passen aan wat mensen graag willen horen. Jezus is uniek en het hoort tot de kern van het getuigenis van de Kerk te zeggen dat er nooit Iemand geweest is als Hij. Nooit heeft iemand de dingen gezegd die Hij gezegd heeft. Nooit heeft iemand de dingen gedaan die Hij gedaan heeft. Nooit is er iemand geweest als Hij, op unieke wijze de Zoon van God en tegelijk op unieke wijze Mens geworden, zoals in geen van de wereldreligies van wie ook geleerd wordt dat hij of zij "God in het vlees" is geworden. In de onzichtbare, geestelijke, wereld wordt het kennelijk ook van het grootste belang geacht wat de mensen van deze Jezus zullen vinden.
Er wordt intens "gelobbied" om de steun aan een alternatief Jezusbeeld of om onze aanhankelijkheid aan Degene die volgens de Bijbel "de enige naam is onder de hemel door Wie wij behouden kunnen worden". Het is een strijd waarin elk mens betrokken raakt, of je wil of niet. Er komt een moment waarop elk mens zich zal moeten uitspreken, in aanwezigheid van deze Jezus.

Een verkorte versie van een hoofdstuk in De weg van God. Wat er vandaag nog over Jezus te geloven valt. Redactie N. Dijkstra-Algra e.a. uitgeverij Kok/Voorhoeve, Kampen 1996
2007-2014 Persvereniging Opbouw